وقتی در مورد دسترس‌پذیری ساختمان صحبت می‌کنیم، فقط یک بحث لوکس یا سلیقه‌ای مطرح نیست؛ پای کرامت و استقلال افراد دارای معلولیت در میان است. یک رمپ اشتباه طراحی‌شده یا انتخاب نادرست ابعاد آسانسور ویلچر بر می‌تواند عملاً رفت‌وآمد یک فرد با ویلچر را ناممکن کند. برای همین، طراح معماری، مجری ساختمان و کارفرمای پروژه باید دقیقاً بدانند استانداردها چه می‌گویند و چه ابعادی مورد قبول است.

در این مطلب، هم ضوابط ابعاد آسانسور برای معلولین را مرور می‌کنیم، هم نکات اجرایی و انتخابی که کیهان گستر مانا در پروژه‌های خودش رعایت می‌کند. سعی شده متن کاملاً کاربردی، غیرکتابی و به زبان ساده باشد تا معمار، ناظر و حتی مالک ساختمان بتوانند از آن استفاده کنند.

ابعاد استاندارد کابین؛ عددهایی که باید جدی بگیرید

حالا به مهم‌ترین بخش می‌رسیم؛ یعنی خود ابعاد آسانسور ویلچر بر. بر اساس ضوابط رایج و مبحث ۱۵، حداقل ابعاد کابین برای حمل ویلچر به‌صورت زیر پیشنهاد و الزام می‌شود:

• عرض کابین: حداقل ۱۱۰ سانتی‌متر
• عمق کابین: حداقل ۱۴۰ سانتی‌متر

اگر هر کدام از این دو عدد از حداقل تعیین‌شده کمتر باشد، حتی اگر مساحت کلی کابین بزرگ به نظر برسد، آن آسانسور از نظر مقررات، ویلچر بر محسوب نمی‌شود. به‌عبارت دیگر، ابعاد آسانسور برای معلولین فقط مساحت نیست؛ نسبت عرض و عمق هم بسیار مهم است.

مفهوم آسانسور ویلچر بر و جایگاه آن در ضوابط

قبل از این‌که وارد عدد و رقم شویم، باید دقیقاً بدانیم آسانسور ویلچر بر یعنی چه. هر آسانسور بزرگی الزاماً مناسب ویلچر نیست؛ اگر کابین طول زیادی داشته باشد اما عرض کافی برای چرخش ویلچر نداشته باشد، یا درب آن باریک باشد، از نظر مقررات، آسانسور ویژه معلولین محسوب نمی‌شود.

طبق مقررات ملی ساختمان (مبحث ۱۵)، در ساختمان‌هایی که وجود آسانسور الزامی است، حداقل یک دستگاه باید امکان حمل ویلچر را داشته باشد. اینجاست که دقت در ابعاد آسانسور ویلچر بر اهمیت پیدا می‌کند؛ چون اگر ابعاد اشتباه انتخاب شود، ممکن است آسانسور نصب شده باشد اما نتوان برای دریافت تأییدیه و استاندارد از آن به‌عنوان آسانسور معلولین استفاده کرد.

ابعاد کابین آسانسور ویلچر بر

حداقل ویژگی‌های یک آسانسور مناسب ویلچر

• ظرفیت مفید حداقل حدود ۶۰۰ کیلوگرم (معادل آسانسور ۸ نفره)
• امکان ورود و چرخش ویلچر بدون گیر کردن به دیوار یا درب
• تراز دقیق کابین با کف طبقات برای عبور راحت چرخ‌ها
• کنترل‌ها و شستی‌ها در ارتفاع مناسب فرد نشسته روی ویلچر

این خصوصیات در کنار ابعاد کابین آسانسور ویلچر بر مجموعه‌ای را می‌سازند که واقعاً قابل استفاده و ایمن باشد.

نکته مهم در تفسیر ابعاد کابین آسانسور ویلچر بر

گاهی در پروژه‌ها می‌بینیم که مثلاً عمق کابین را ۲۰۰ سانتی‌متر گرفته‌اند اما عرض را ۱۰۰ سانتی‌متر در نظر گرفته‌اند. از نظر کاربر ویلچر این یعنی:

• ورود سخت
• امکان نداشتن چرخش یا مانور داخل کابین
• مشکل در همراه داشتن همراه یا کمک‌کار

در چنین حالتی، با این‌که کابین ظاهراً “بزرگ” است، اما از نظر عملی و قانونی، ابعاد کابین آسانسور ویلچر بر رعایت نشده و در زمان بازرسی، مشکل ایجاد می‌شود.

عرض درب و دسترسی؛ تکمیل‌کننده ابعاد آسانسور برای معلولین

بسیاری از طراحان فقط روی داخل کابین تمرکز می‌کنند و درب آسانسور را فراموش می‌کنند، در حالی‌که اگر درب تنگ باشد، عملاً تمام زحمات بابت رعایت ابعاد آسانسور ویلچر بر از بین می‌رود. ویلچر باید بدون گیر کردن در لبه‌ها، به‌راحتی از درب عبور کند.

حداقل‌های پیشنهادی برای درب آسانسور ویلچر بر

• عرض مفید درب: حداقل ۸۰ سانتی‌متر
• پیشنهاد بهتر: درب اتوماتیک با عرض حدود ۹۰ سانتی‌متر
• مسیر دسترسی به درب در طبقات: بدون مانع، بدون اختلاف سطح تند و بدون شیب خطرناک

در پروژه‌های حرفه‌ای، علاوه بر این اعداد، زمان باز ماندن درب هم متناسب با استفاده معلولین تنظیم می‌شود؛ چون ورود و خروج فرد با ویلچر زمان بیشتری نسبت به یک فرد عادی می‌برد و اگر درب خیلی سریع بسته شود، ممکن است هم خطرآفرین باشد، هم کاربر را نگران و مضطرب کند.

نکات طراحی و اجرایی برای معماران و کارفرمایان

در عمل، انتخاب درست ابعاد آسانسور ویلچر بر باید از مرحله طراحی معماری شروع شود، نه زمانی که ساختمان در حال نازک‌کاری است. اگر در پلان، فضای کافی برای چاه آسانسور پیش‌بینی نشود، بعداً یا مجبور به تخریب می‌شوید، یا آسانسور کوچکی نصب می‌شود که اصلاً قابلیت ویلچر بر شدن ندارد.

چند توصیه عملی در پروژه‌های جدید و بازسازی

• در طراحی اولیه پلان، جای چاه آسانسور را با توجه به ابعاد آسانسور برای معلولین در نظر بگیرید.
• در ساختمان‌هایی که تنها یک آسانسور دارند، همان آسانسور را از ابتدا بر اساس ضوابط ویلچر بر طراحی کنید.
• در بازسازی، اگر امکان افزایش یک بعد (عرض یا عمق) را دارید، سعی کنید حداقل به عرض ۱۱۰ و عمق ۱۴۰ سانتی‌متر نزدیک شوید.
• برای کابین، دستگیره‌های افقی در ارتفاع حدود ۹۰ سانتی‌متر و آینه مناسب، کمک زیادی به کاربر ویلچر در مانور دادن داخل کابین می‌کند.

شرکت‌هایی مثل کیهان گستر مانا معمولاً پیش از نهایی کردن نقشه، با معمار و کارفرما جلسه فنی می‌گذارند تا هم استانداردها رعایت شود، هم از نظر هزینه و فضا، پروژه بهینه بماند.

نقش مشاوره تخصصی در انتخاب ابعاد آسانسور ویلچر بر

ممکن است روی کاغذ، اعداد ساده به نظر برسند؛ ۱۱۰ در ۱۴۰، درب ۸۰ سانتی‌متر و… اما وقتی به واقعیت سازه، ستون‌ها، داکت تأسیسات و محدودیت‌های معماری می‌رسیم، اجرای همین اعداد هم گاهی چالش‌برانگیز می‌شود. اینجا است که مشاوره با یک تیم متخصص آسانسور، قبل از اجرای نهایی پلان، عملاً از دوباره‌کاری و هزینه‌های اضافی جلوگیری می‌کند.

در جلسات مشاوره، معمولاً این موارد بررسی می‌شود:

• امکان واقعی تأمین ابعاد کابین آسانسور ویلچر بر در چاه موجود
• بهترین موقعیت برای درب ورودی، با توجه به مسیر حرکت ویلچر
• نوع سیستم (کششی یا هیدرولیک) بسته به ارتفاع و تعداد توقف‌ها
• پیش‌بینی تمهیدات تراز خودکار کابین با کف طبقه برای عبور نرم ویلچر

کیهان گستر مانا می‌تواند از مرحله طراحی تا نصب و سرویس، در کنار کارفرما باشد تا مطمئن شوید آسانسور شما فقط نصب‌شده نیست؛ بلکه واقعاً قابل استفاده برای افراد دارای معلولیت است.

جمع‌بندی؛ اهمیت نگاه انسانی در کنار ابعاد فنی

ارائه یک آسانسور ایمن و استاندارد برای افراد دارای معلولیت، فقط مسئله تیک‌زدن بندهای آیین‌نامه‌ای نیست؛ نگاه انسانی و احترام به حقوق شهروندی است. وقتی در طراحی خود، دقیق به ابعاد آسانسور ویلچر بر، عرض درب، ارتفاع شستی‌ها و مسیر دسترسی فکر می‌کنیم، در واقع داریم کاری می‌کنیم که یک فرد با ویلچر بدون نیاز به کمک دیگران، مستقل از طبقه‌ای به طبقه دیگر برود.

اگر در مرحله طراحی یا اجرای پروژه‌تان، در مورد ابعاد آسانسور برای معلولین و انتخاب بهترین راه‌حل تردید دارید، استفاده از تجربه یک مجموعه متخصص مثل شرکت کیهان گستر مانا می‌تواند خیال‌تان را از نظر فنی و استاندارد راحت کند. نتیجه این دقت و مشاوره، ساختمانی است که هم از نگاه مسئولان تأیید می‌شود، هم مهم‌تر از آن، برای همه کاربران – به‌خصوص افراد دارای معلولیت – واقعاً قابل استفاده و محترمانه است.

مطالب مرتبط:

1. نصب شستی اسانسور
2. علت محکم بسته شدن درب آسانسور
3. ابعاد آسانسور بیمارستان
4. معایب اسانسور پنوماتیک
5. بهترین نوع آسانسور
6. جدول ظرفیت کابین آسانسور