وقتی درباره طراحی یک ساختمان مسکونی، اداری یا درمانی صحبت می‌کنیم، معمولا همه‌چیز از نما، تیپ واحدها و متراژ شروع می‌شود؛ اما در عمل، چیزی که هر روز بیشتر از همه به چشم می‌آید، سهولت رفت‌وآمد عمودی است. اگر آسانسور کم باشد، صف و ازدحام شکل می‌گیرد؛ اگر زیاد باشد، بخش قابل توجهی از مشاعات و بودجه پروژه هدر می‌رود. دقیقا در همین نقطه است که محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز به یکی از حساس‌ترین تصمیم‌های طراحی تبدیل می‌شود.

این موضوع فقط یک فرمول خشک مهندسی نیست؛ پای رضایت ساکنان، ارزش ملک، تأیید نقشه‌ها در شهرداری و حتی آرامش اعضای هیئت مدیره ساختمان در میان است. در ادامه، با تکیه بر ضوابط تعداد آسانسور در مقررات ملی و تجربه عملی پروژه‌های اجرا شده، چارچوبی کاربردی برای برآورد صحیح ارائه می‌کنیم.

ضوابط تعداد آسانسور بر اساس ارتفاع ساختمان و مقررات ملی

نخستین گام در هر نوع محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز، تعیین ارتفاع مسیر حرکت آسانسور است. طبق مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان، این ارتفاع در ساختمان‌های مسکونی از کف اولین ورودی اصلی (لابی) تا کف آخرین طبقه مسکونی اندازه‌گیری می‌شود. همین عدد، مبنای بسیاری از الزامات قانونی است که طراح نمی‌تواند از آن عبور کند.

به طور خلاصه، مقررات برای ساختمان‌های رایج چنین می‌گویند:

1. ارتفاع مسیر حرکت بالای ۷ متر (تقریباً ۴ طبقه مسکونی):

پیش‌بینی حداقل یک دستگاه آسانسور الزامی است؛ حتی اگر تعداد واحدها کم باشد.

2. ارتفاع بالای ۲۱ متر:

دست‌کم یک دستگاه آسانسور باید از نوع برانکاردبر باشد؛ یعنی ابعاد مفید کابین حدود ۱٫۶ × ۲٫۶ متر در نظر گرفته شود تا حمل برانکارد و تجهیزات اورژانسی امکان‌پذیر باشد.

3. ارتفاع بالای ۲۸ متر (حدود ۷ طبقه مسکونی):

در این شرایط، پیش‌بینی حداقل دو دستگاه آسانسور ضروری است؛ یکی از آنها الزاما برانکاردبر خواهد بود. این موضوع مستقیما روی تعداد آسانسور در هر ساختمان تأثیر می‌گذارد؛ حتی اگر از نظر ظرفیت، یک دستگاه هم جوابگو باشد.

4. ارتفاع بالای ۴۰ متر:

مطابق مقررات، باید حداقل دو دستگاه آسانسور آتش‌نشان در نظر گرفته شود که یکی از آنها برانکاردبر است. این آسانسورها باید در پاگردی با حفاظت حریق مناسب جانمایی شوند.

این ضوابط چارچوب حداقلی را مشخص می‌کند؛ اما برای رسیدن به طراحی بهینه، باید سراغ فاکتورهای دیگری هم برویم.

ضوابط تعداد آسانسور

تأثیر تعداد واحد در هر طبقه بر تعداد آسانسور

پس از ارتفاع، مهم‌ترین عامل در تعیین تعداد آسانسور در هر ساختمان، تعداد واحدها در هر طبقه و الگوی استفاده ساکنان از آسانسور است. هر چه تعداد واحد در هر طبقه بیشتر باشد، ترافیک آسانسور بالا می‌رود و اگر به‌موقع تمهید لازم اندیشیده نشود، زمان انتظار غیرقابل قبول می‌شود.

به صورت تجربی، می‌توان چنین در نظر گرفت:

• تا ۴ واحد در هر طبقه (مسکونی معمولی): در صورت رعایت ضوابط ارتفاعی، یک آسانسور نفربر استاندارد معمولا پاسخگوی نیاز است.
• بیش از ۴ واحد در هر طبقه: لازم است در محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز، حداقل یک دستگاه دیگر را به عنوان گزینه جدی ببینیم؛ به‌خصوص در برج‌های مسکونی پرتراکم که تردد صبح و شب بسیار سنگین است.

یک راهنمای تقریبی برای ترکیب تعداد طبقات و تعداد واحد در هر طبقه می‌تواند به شکل زیر باشد:

این اعداد، نسخه قطعی برای همه پروژه‌ها نیستند؛ اما نشان می‌دهند که چگونه با افزایش تراکم، نیاز به افزایش تعداد آسانسور اجتناب‌ناپذیر می‌شود.

کاربری‌های اداری، هتل و درمانی؛ جایی که ترافیک حرف اول را می‌زند

در ساختمان‌های غیرمسکونی، ترافیک آسانسور شدیدتر و فشرده‌تر است و ضوابط تعداد آسانسور در عمل سخت‌گیرانه‌تر می‌شود. در اینجا، نه تنها تعداد طبقات و واحدها مهم است، بلکه الگوی حضور افراد در بازه‌های زمانی مشخص (ساعات اوج) هم باید بررسی شود.

1. ساختمان‌های اداری

در پروژه‌های اداری، معمولا یک آسانسور برای حدود ۴۶۰ مترمربع زیربنای مفید توصیه می‌شود. در برج‌های اداری بلندمرتبه، گاهی از هر دو یا دو و نیم طبقه یک آسانسور در نظر می‌گیرند، با این قید که مجموع آسانسورها از ۸ دستگاه فراتر نرود و برای طبقات بالا، از سیستم زون‌بندی (گروه‌بندی آسانسورها برای محدوده‌های ارتفاعی) استفاده شود.

2. هتل‌ها

در هتل، معیار اصلی تعداد اتاق‌هاست. یک آسانسور برای هر حدود ۷۵ اتاق، به‌همراه حداقل یک آسانسور سرویس مخصوص پرسنل، پیشنهاد منطقی است. همچنین بهتر است فاصله دورترین اتاق تا نزدیک‌ترین آسانسور از ۴۵ متر بیشتر نباشد تا تجربه مهمانان دچار افت کیفیت نشود.

3. بیمارستان‌ها و مراکز درمانی

در بیمارستان‌ها، محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز صرفا به تعداد طبقات محدود نمی‌شود؛ نوع سرویس‌دهی (بیمار، همراه، برانکارد، خدمات و زباله‌بر) هم مطرح است. معمولا برای هر ۱۰۰ تخت، حداقل دو آسانسور بیماربر و یک آسانسور خدمات در نظر گرفته می‌شود و ابعاد کابین‌ها باید امکان جابه‌جایی برانکارد، تجهیزات اورژانسی و تیم درمان را فراهم کند.

تعداد آسانسور در هر ساختمان

جانمایی، فاصله دسترسی و نکات تکمیلی طراحی

حتی اگر تعداد آسانسورها درست انتخاب شود، جانمایی نامناسب می‌تواند تمام مزایا را از بین ببرد. توصیه مهم این است که فاصله پیاده‌روی از دورترین واحد تا درب آسانسور، در هر طبقه بیشتر از ۴۰ تا ۴۵ متر نشود. این موضوع در راهروهای طویل هتل‌ها و برج‌های اداری بسیار تعیین‌کننده است.

همچنین، هماهنگی میان ابعاد چاهک، محل اتاق ماشین (یا عدم نیاز در آسانسورهای بدون موتورخانه)، مسیرهای فرار و دسترسی خودروهای امدادی باید از مرحله فاز صفر با محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز همگام شود؛ نه اینکه بعد از نهایی شدن پلان‌ها به آن فکر شود.

جمع‌بندی؛ چرا مشاوره تخصصی از ابتدا ضروری است؟

همان‌طور که دیدیم، محاسبه تعداد آسانسور مورد نیاز ترکیبی از ضوابط مقررات ملی، شرایط معماری، کاربری ساختمان و سطح انتظارات بهره‌برداران است. در صورت کم‌توجهی به این مرحله، نتیجه نهایی یا صف‌های طولانی و نارضایتی کاربران خواهد بود، یا اشغال بیش از حد فضا و هزینه‌های سرمایه‌گذاری غیرضروری.

در شرکت کیهان گستر مانا، با تجربه در طراحی، فروش آسانسور، نصب آسانسور، بازسازی کابین آسانسور و نگهداری آسانسور و انواع پله برقی، این محاسبات نه به صورت تئوری صرف، بلکه بر اساس عملکرد واقعی پروژه‌های اجرا شده انجام می‌شود تا تعداد آسانسور در هر ساختمان شما از نظر فنی، اقتصادی و رفاهی در بهترین نقطه تعادل قرار بگیرد.

مطالب مرتبط:

1. قرارداد سرویس آسانسور
2. هزینه سرویس آسانسور
3. چک لیست سرویس آسانسور
4. هزینه تعمیر آسانسور در آپارتمان مستاجر
5. تعمیر کابین آسانسور
6. نحوه تقسیم هزینه تعمیر آسانسور در آپارتمان